Orta Vadeli Temenniler Programı

0
35



2022-2024 dönemini kapsayan OVP (Orta Vadeli Program) geçtiğimiz haftalarda Resmi Gazete’de
yayımlandı. OVP (Albayrak döneminde Yeni Ekonomi Programı-YEP olarak lanse ediliyordu) uzun
vadeli programların aksine 3 yıl gibi daha kısa bir dönemde ülke ekonomisinin gidişatına ilişkin
öngörüleri içerir ve bu da yapılacak çalışmalar için bir yol haritası anlamına gelir. Ancak, Türkiye’de
OVP çalışmaları başladığından bu yana yapılan tahminler gerçekleşmekten uzak bir görüntü içinde
oldular ve adeta birer temenni ve iyi dilekler sepetine dönüştüler. Bunun en önemli kanıtı zaten
sonraki yıllardaki gerçekleşen yani fiili olarak karşımıza çıkan rakamlardır. Buna belki de
gerçekleşmeyen rakamlar demek daha doğru olur. Son OVP de büyük ihtimalle benzer bir akibete
maruz kalacak. Programın özeti şu şekilde:

Orta Vadeli Program (Özet Göstergeler)

Enflasyon Oranı(%) İşsizlik Oranı(%) Büyüme Oranı (%) Kişi Başına Gelir ($)
2021 16.2 12.0 9.0 9.489
2022 9.8 12.0 5.5 9.947
2023 8.0 11.4 5.0 10.703
2024 7.6 10.9 5.0 11.465
Öncelikle enflasyon tahminlerine bakıldığında fazlasıyla iyimserlik göze çarpıyor. Şu andaki
dizginlenemeyen fiyat artışları ve ülke ekonomisinin iyice bozulan arz-talep dengesizliği böyle bir
düşüşe olanak sunmayacak gibi. İşin ilginç tarafı Merkez Bankası 2021 sonu için % 14,1 şeklinde bir
tahmin yaparken OVP’de bunun yaklaşık 2 puan üzerinde bir tahmin yapılması. Yine Merkez
Bankasının 2022 tahmini % 7.8 iken OVP’de bu oran % 9.8. Halihazırda enflasyon oranı % 19’un
üzerinde bulunuyor.
İşsizlik oranının %12’den 2024 yılında % 10.9’a düşmesi de çok gerçekçi değil. Bunun için program
dönemi boyunca istihdamın ortalama 1 milyon 170 bin arttırılması gerekiyor. 2022-2024 sonunda 3
milyon 511 bin kişiye iş yaratılacağı bekleniyor. İstihdamın bu kadar artması bir tarafa pandemi
dönemiyle başlayan çalışabilir nüfusun işgücünün dışına çıkma olgusu çok daha önemli görünüyor. Bu
durum ise işgücü piyasası verilerinin tıpkı enflasyonda olduğu gibi ekonominin ve halkın
gerçeklerinden kopması gibi bir başka soruna işaret etmesi anlamına geliyor. Diyelim ki işsizlik 2024
yılında % 10,9’a düşürüldü; ancak % 10’un altına düşmeyen bir işsizlik oranı başarı olarak
değerlendiremez.
2021 birinci ve ikinci çeyrek büyüme rakamlarına göre görece yüksek bir büyüme oranına ulaşılması,
yani % 9’luk bir rakam elde edilmesi olası. Ancak, 2022’de neden % 5’e düşeceği veya ekonomide
neler olabileceği konusu kafaları karıştırıyor. Tabii ki bunda en büyük etken ekonomide oluşan
belirsizlik ve güvensizlik. Yatırımcısından tüketicisine herkeste bir tedirginlik ve ürkeklik söz konusu.
2022’de bir erken seçim ihtimalini ve iç-dış dengelerdeki kırılganlıkları da hesaba katarsak 2022-2024
dönemi büyüme tahminlerini belirlemek çok zor görünüyor.
2013 yılındaki 12 bin 582 dolar kişi başına gelir düzeyine 2024 yılında dahi ulaşılamayacak olması bir
başka zorlu başlık. 2024 tahmini 11 bin 465 dolar. 2013 yılındaki milli gelir 958 milyar dolarken 2024
tahmini 1.002 milyar dolar. 2021’de ortalama dolar kuru 8.30 iken 2022’de 9.27. Dış ticaret açığının
50 milyar doların altına düşmeyeceği (2024’te 54 milyar dolar) öngörülüyor. Bütçe açığının azalmayıp
artacağı tahmin ediliyor (2024’te 294 milyar TL).

Genel olarak bakıldığında, pandemi sürecinin de devam edeceği gerçeğinden hareketle bu hedeflere
ulaşmanın çok zor göründüğünü söylemek mümkün. Bütçe ve hazinede durum iç açıcı değil, israf
azaltılmış değil, yap işlet devret modellerinin yarattığı açıklar, kamu kurumlarındaki görev zararları
artarak devam ediyor. Bu nedenle hemen her gün kararnamelerle kıymetli hazine arazileri, denize
nazır arsalar bir bir satılığa çıkarılıyor. Halk ise işsizlik ve yoksulluk kıskacına sıkışmış durumda. Esnaf
ve çiftçinin durumu iç açıcı değil. Bütün bunlara bakıldığında OVP’nin önümüzdeki 3 yıllık bir
perspektifte iyi dilekler içeren ancak gerçekleşme şansı, tıpkı öncekilerde olduğu gibi çok fazla
olmayan bir çeşit paket olarak askıya çıkarıldığı gerçeği karşımıza çıkıyor.

Prof. Dr. Hüseyin M. YÜCEOL

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here